Sociaal, groen en duurzaam: wederopbouwwijk heruitgevonden
Wederopbouwwijken: in een tijd van grote woningtekorten na de Tweede Wereldoorlog boden ze de mogelijkheid om relatief snel mensen weer een thuis te kunnen bieden. Maar tegenwoordig ervaren we de gestempelde wijken als monotoon en merken we dat hun eenzijdigheid ze kwetsbaar maakt, zowel fysiek als maatschappelijk. Hoe geven we deze werkpaarden van de Wederopbouw toekomstperspectief?
In de Wageningse wijk De Nude bogen wij ons met deze vraag over de openbare ruimte. Bij deze opdracht stelde de gemeente een duidelijk doel: het ontwerp moet bijdragen aan het vormen van een sociaal duurzame woonomgeving. Onze expertise over hoe openbare ruimte ontmoetingen kan stimuleren en sociale structuren helpt versterken, werd daarbij gevoed door Harmen van de Wal (architectenbureau Krill) met onderzoek en advies op het gebied van ‘privacy zonering’. Dit is het goed ‘leesbaar’ maken van openbare ruimtes zodat meteen duidelijk is of een ruimte privé of publiek is, of in een gradiënt valt.
Openbare ruimte leesbaar maken, zo is de gedachte van privacy zonering, stimuleert een gevoel van eigenaarschap van en betrokkenheid bij de ruimte. Daarmee passen we een wezenlijk kenmerk van de wederopbouwwijk aan: waar het groen in die tijd als collectieve ruimte werd gezien, een rustige achtergrond voor de eveneens neutrale bouwvolumes, vraagt de huidige samenleving om een openbare ruimte met een duidelijke hiërarchie, een goede afleesbaarheid van eigenaarschap en verschillende identiteiten.
Ontworpen in 1954 door Sam van Embden, oprichter van ons bureau, is De Nude een klassieke stempelwijk uit de Wederopbouw. Aan de basis van het ontwerp van die gestempelde wijken lag -naast de efficiëntie waarmee ze gerealiseerd konden worden in een tijd van grote schaarste- de wijkgedachte: via herkenbare wijken die ruim en groen zijn opgezet, stimuleren dat daar kleine gemeenschappen groeien. Maar waar je in de jaren ’50 en ’60 op straat nog vooral spelende kinderen zag in De Nude, kijk je nu tegen lange rijen auto’s aan. Op zich niet vreemd, want vandaag de dag zijn er in Nederland meer dan achtkeer zoveel auto’s geregistreerd dan 60 jaar geleden.
In De Nude is zelfs meer ruimte voor de auto beschikbaar dan er eigenlijk aan parkeerplaatsen nodig is. Waardevolle ruimte die óók voor andere dingen gebruikt kan worden. Zoals ontmoetingen en waterberging, wanneer straks de regenwaterafvoer wordt losgekoppeld van het riool. Een mooie kans om het gevoel van wonen in een buurtschap te bevorderen, water meer ruimte te geven, de biodiversiteit te vergroten en de privacy zonering te versterken.
Ons idee voor het autovrij maken van één straatruimte viel niet bij alle bewoners direct in goede aarde. Van de andere kant werd ook de waarde gezien van de centrale groene ontmoetingsas die hier dan gemaakt kon worden. Met een uitgebreid co-creatietraject, met veel gesprekken en regelmatig momenten waarbij bewoners letterlijk met ons mee aan de ontwerptafel schoven, wisten we de meeste wensen een plek te geven. Maar ontwerpen is en blijft: keuzes maken.
In lijn met de inzet van de gemeente Wageningen staan in De Nude voortaan de voetgangers en fietsers op één en doet de auto dus een stapje terug. Door de centrale as te veranderen in een fijne parkzone, brengen we meer structuur aan in de wijk. Het bedrijventerrein dat aan de overkant van de parkzone ligt, wordt mogelijk ontwikkeld tot een gemengd woon-werkgebied. Daardoor krijgt de parkzone nóg meer de functie van het ruimtelijke en het sociale hart van De Nude. Hier kunnen mensen lekker wandelen, een praatje maken, of voorzieningen zoals school, moskee en winkels bezoeken.
Vanuit de centrale as brengen we ook meer lijn aan in het groen en het verkeer in de wijk. Een helder netwerk van wandelpaden, fietsroutes en autostraten maken het verkeer overzichtelijker en daarmee veiliger. Het groen in De Nude versterken we vanuit de bomen die de wijk rijk is. Stammend uit de tijd van Van Embden, zijn deze bomen nu prachtig volgroeid, waardoor ze veel waarde hebben voor de wijk. De nog gezonde en sterke bomen laten we daarom zoveel mogelijk staan.
Met daarnaast aanplant van nieuwe bomen, struiken en planten, brengen we meer variatie aan in de functie van het groen én de uitstraling ervan. Dat geeft bovendien de biodiversiteit in het gebied een stevige impuls. Door naast meer en diverser groen ook water meer ruimte te geven in De Nude, wordt de wijk beter in staat de gevolgen van het veranderende klimaat op te vangen. Wateroverlast door piekbuien wordt verminderd, net als hittestress en verdroging bij hete zomers. Met de geactualiseerde kijk van OD205 op openbare ruimte en groen, wordt het in De Nude zeker weer 60 jaar fijn wonen.
